'O le 48 Itula Muamua
'O mea e tutupu mai pe'ā maliu fa'afuase'ia se isi
Maliu fa'afuase'i
'O le maliu fa'afuase'i e ao ona lipotia o le maliu:
- e le 'o iloa se mafua'aga, pule i le ola, e le'i maliu ona o se gasegase, maliu i ni faiga saua mata'utia
- pe a le mafai ona tu'uina mai e le foma'i se pepa fa'amaonia i le mafua'aga o le maliu;
- sa tupu, po'o se tali o le, falema'i, tipiga po'o se gaoioiga fa'afa'inifo
- sa tupu 'a'o, pe na mafua mai i se, tina 'ua fanau; ma
- 'a'o iai le tino maliu i le puipuiga fa'aletulafono po'o le tausiga.
'Ole'a logoina e leoleo nei maliu i le Tagata Su'esu'e Maliu
'O le ā le mea 'ole'ā tupu i le isi 48 itūlā e soso'o ai?
'Ole'a 'ave le tino maliu i se mea e saogalemu ai (fale mo tino maliu i le falema'i po'o se fale maliu) se'i mae'a ona faia le fa'ai'uga a le Tagata Su'esu'e Maliu pe mana'omia se su'esu'ega o le tino maliu.
O se sui o le Tagata Su'esu'e Maliu, masalo o se ali'i leoleo, 'ole'a fa'afeso'ota'i atu 'oe mo nisi fa'amatalaga i mea e uiga i le maliu;
E filifili le Tagata Su'esu'e Maliu pe faia se su'esu'ega o le maliu ma/po'o a
Fa'ailoaina
E mana'omia le fa'ailoaina sa'o o le tagata maliu 'ina 'ia fa'amaonia le igoa o le 'ua maliu. E mafai fo'i ona faia e i latou 'olo'o galulue i le 'ofisa o le soifua maloloina pe'afai 'olo'o 'auai i le taimi o le maliu pe latou te iloaina le 'ua maliu. 'O ana meatotino/fa'amaumauga o nifo/DNA e mafai ona fesoasoani i le fa'ailoaina pe'a mana'omia. E tatau ona sainia se fa'amatalaga molimau e le tagata 'olo'o faia le fa'ailoaina.
E taua le fa'avavevave ona faia o le fa'ailoaina 'ina 'ia vave ona logo le maliu i se tasi o lona 'aiga valalata.
Su'esu'ega o le Tino Maliu
'O nisi taimi 'ua ta'ua le (post-mortem) 'o le (autopsy) po'o le su'esu'ega o le tino maliu. 'O se su'esu'ega au'ili'ili fa'afoma'i i totonu ma fafo o le tino maliu e le foma'i 'ua iai tomai fa'apitoa, e taua o le foma'i iloilo o tino maliu ma e tele 'ina 'ia faia i le falema'i. i nisi taimi, e ono mana'omia e le Tagata Su'esu'e Maliu se su'esu'ega mama. E le o falema'i 'uma e iai ni o latou maota e tu'u fa'atali ai maliu e mafai ai ona fai su'esu'ega o le tino maliu, 'ole'a momoli ai le tino maliu i se a'ai tele o lata ane.
'Ia 'ave le fa'amuamua i lagona o le 'aiga, ma ia faia 'uma le su'esu'ega o le tino maliu i le mamalu ma le fa'aaloalo tele.
Te'ena o se Su'esu'ega o le Tino Maliu
I lalo o le tulafono, e poloa'ia ai le Tagata Su'esu'e Maliu e na te logoina le 'aiga po'o le sui o le 'aiga i le fa'ai'uga 'ina 'ia faia le su'esu'ega o le tino maliu. E iai le aia tatau a le 'aiga e taofi ai le su'esu'ega o le tino VAGANA AI:
- 'o le maliu 'ua mafua mai i se amio 'ua fa'avae mai se solitulafono; PO'O
- so'o se tulafono a Niu Sila po'o se atunu'u o le lalolagi e mana'omia ai le faia o se su'esu'ega o le tino; PO'O
- pe'afai 'ua fa'atonuina e le Tagata Su'esu'e Maliu se su'esu'ega o le tino maliu e fai vave 'ona 'o se fa'atuai e ono fa'aitiitia ai le mafai e le foma'i iloilo tino maliu (pathologist) ona sa'ili le mafua'aga o le maliu.
A iai se taofiga e tatau ona fa'aulu i le Tagata Su'esu'e Maliu i le 24 itula ina 'ua maua le fa'asilasilaga e uiga i le fa'ai'uga a le Tagata Su'esu'e Maliu. E tatau ona fautua le 'aiga i le Tagata Su'esu'e Maliu i le mafua'aga o le taofiga i le telefoni 'ua ''avatu a le Tagata Su'esu'e Maliu ina 'ua fautuaina muamua i le fa'ai'uga. 'Afai e iai nisi fesili, fa'amolemole fa'afeso'ota'i Leoleo po'o le Fa'alapotopotoga Lagolago mo Tagata Afaina Mafatia i Fa'alavelave (Victim Support).
Mana'oga Fa'aleaganu'u
'Ole'a faia taumafaiga 'uma e amana'ia ma fa'ataua talitonuga fa'aleagaga ma fa'aleaganu'u i maliu e tutupu i Niu Sila, ma e tatau ona fa'ailoa manino atu ou mana'oga tau i nei itu i le sui o le Tagata Su'esu'e Maliu i se taimi vave lava.
'O le ā le 'umi e fai ai?
E 'ese'ese 'uma lava maliu, ma e ono 'umi fo'i se taimi e faia ai su'esu'ega. E fa'afeso'ota'i atu 'oe e se sui o le Tagata Su'esu'e Maliu, e pei 'o se leoleo, e fa'amatala atu mea 'ole'a tutupu. 'A iai ni au fesili, fa'amolemole 'ia fa'afeso'ota'i le 'Auaunaga mo le Su'esu'ega o Maliu i Niu Sila (Coronial Services of New Zealand) po'o le leoleo na faia le su'esu'ega
'O mea tōtino
E mafai e Leoleo po'o e 'o galulue i le falema'i ona toe fa'afo'i atu mea totino (e pei o ma'ataua, 'ato tupe ma lavalava) i le taimi o le maliu. E fa'apena fo'i, Leoleo po'o le Pule-Fa'atonu o Falelauasiga ona toe fa'afo'i mea nei i le 'aiga i le aso e soso'o ai.
'O nisi o mea 'ole'a taofia mo sa'ili'iliga fa'asaienisi, po'o sa'ili'iliga a leoleo 'olo'o faia pea, ma e fa'afo'i atu i le 'aiga i se taimi o muamua.
Fia maua o se Tusi Fa'amāonia o le maliu
'A mae'a loa ona logo le Matagaluega o Tagata Fananau Mai, Maliliu ma Fa'aipoipoga, ona mafai lea ona talosaga se tusi fa'amaonia o le maliu. 'Afai e fai se sa'ili'iliga, e na'o se tusi fa'amaonia le tumau, 'olo'o tusi ai 'E Fa'alagolago i Sa'ili'iliga a Le Tagata Su'esu'e Maliu' (Subject To Coroner's Findings') i le mafua'aga o le maliu. E leai se tupe e totogia i le Matagaluega o Tagata Fananau Mai, Maliliu ma
Fa'aipoipoga mo le fa'asilasilaga o le maliu mo le resitaraina, 'ae iai le totogi pe'a 'e talosaga mo se tusi fa'amaonia o le maliu.
'Ole'a toe suia e le Matagaluega o Tagata Fananau Mai, Maliliu ma Fa'aipoipoga le mafua'aga o le maliu mai le fa'ai'uga a le Tagata Su'esu'e Maliu, ma 'afai e toe fa'afo'i mai le tusi fa'amaonia le tumau, ona maua lea o se tusi fa'amaonia e aofia ai le mafua'aga 'atoa o le maliu, e leai se totogi.
Aufa'asalalau
'Afai e tupu mai se maliu fa'afuase'i e ono fia iloa e le 'Aufa'asalalau le mea na tupu. E le fa'amalosia 'oe 'e te talanoa i le 'Aufa'asalalau. E iai lou aia e talosagaina ai le tausia fa'alilolilo o mea tau 'oe mo le taimi nei.
Se fesoasoani mauai se fa'amatalaga
'O le Fa'alapotopotoga Lagolago mo Tagata Afaina Mafatia i Fa'alavelave: E 24-itula e maua ai se lagolago mo lagona puapuagatia, fesoasoani fa'apitoa mo 'oe ma fa'amatalaga mo tagata 'uma 'ua a'afia i le fa'alavelave ma loto fa'avauvau i totonu o Niu Sila.
Fa'afeso'ota'i le 'ofisa o leoleo e latalata ane ma fesili mo le Fa'alapotopotoga Lagolago mo Tagata Afaina Mafatia i Fa'alavelave, telefoni 0800 VICTIM (0800 842 846) pe asiasi le 'upega o feso'ota'iga www.victimsupport.org.nz
Nūmera Aogā e Fa'afeso'ota'i ai Tagata
Victim Support: Fa'afeso'ota'i le 'ofisa o leoleo e latalata ane ma fesili mo le Fa'alapotopotoga Lagolago mo Tagata Afaina Mafatia i Fa'alavelave, telefoni 0800 VICTIM (0800 842 846) pe asiasi le 'upega o feso'ota'iga www.victimsupport.org.nz
Matāgāluega o Leoleo Niu Sila: Va'ai laupepa papa'e i le tusi telefoni i vaega o 'ofisa o le malo 'e te maua ai numera o le 'ofisa o leoleo i lou pitonu'u pe asiasi ane fo'i i le 'upega o feso'ota'iga www.police.govt.nz
CORONIAL SERVICES OF NEW ZEALAND
| Auckland | (09) 916 9419 |
| Christchurch | (03) 353 0444 |
| Dunedin | (03) 470 1147 |
| Hamilton | (07) 834 1756 |
| Hastings | (06) 870 3116 |
| Palmerston North | (06) 350 0083 |
| Rotorua | (07) 343 1021 |
| Wellington | (04) 910 4487 |
| Whangarei | (09) 430 4307 |
| National Office | (04) 910 4487 |
| Office of the Chief Coroner | (09) 916 9151 |
© Crown Copyright 2010
Item code: JUSCS0015
